خانه تاریخی پیرنیا به عنوان یکی از مهمترین مساکن سنتی شهر نائین الگوی مهم معماری و هنری خانه های تاریخی منطقه و کویر مرکزی ایران محسوب می گردد.این خانه متعلق به دوران صفویه بوده و از اجزاء مختلفی از جمله ورودی ، دالانهای متعدد ، هشتی ، غلامگردش، ایوان شاه نشین ، اتاق نشیمن ، گودال باغچه ، باغ و بخشهای مختلف دیگر تشکیل شده است.این بنا از مجموعه خانه های متعددی تشکیل می شده که هرکدام با کاربردی متفاوت و مخصوص ساخته شده است .
ازجمله اندرونی ، بیرونی ، حیاط خلوت و ... این خانه به عنوان خانه حاکم نائین بوده و در ابتدا شخصی به نام قاصی نور الهدی در این خانه زندگی می کرده و در دوره قاجار به خاندان پیرنیا رسیده و شخصی به نام میرزا احمد خان پیرنیا حاکم نائین در این خانه زندگی می نموده است .
مهمترین ویژگی هنری خانه تاریخی پیرنیا وجود نقاشیهای دیواری و گچبری های بسیار
زیبای آن که در ایوان شاه نشین ، اتاق تشریفات و اتاق مخصوص حاکم بوده می توان یاد
نمود .
این گچبریها در قسمت فوقانی بخشهای ذکر شده را شامل گردیده که در آن کتیبه هائی با
اشعار مختلف عظمت معماری و هنر را نشان می دهد.
این گچبریها شامل قابهای متعددی بوده و داستانهای هفت پیکر نظامی شامل: داستانهای
خسرو و شیرین ، یوسف و زلیخا ، صحنه های شکارگاه ، داستانهای عاشقانه و خیالی را به
نمایش گذاشته است .
ترکیب تزئینات معماری و گچبریها و نقاشیها، زیبائی زایدالوصفی را به تصویر کشیده
است
از دیگر تزئینات این بنا می توان به تزئینات معماری کاربندی ها ، یزدی بندی ها ،رسمی
بندی ها اشاره نمود.
درنقاشیهای موجود درقسمتهای مختلف این بنا نقوش گیاهی، هندسی ، گل و مرغ ، اژدها و
حیوانات مختلف زیبائی آن را دو چندان نموده است .
یکی از بخشهای مهم این بنا ، وجود فضای گودال باغچه در مرکز حیاط بوده که به عنوان
تابستان نشین خانه و به جهت دسترسی به آب قنات حفر گردیده است .
این خانه در سال 1349 توسط فرهنگ و هنر خریداری و پس از انجام مرمتهای مورد نیاز
بنا در سال اسفند 1373 به موزه مردم شناسی کویر نائین تبدیل گردید که درآن مردم از
طریق اشیاء ، لوازم ، وسایلی که در جای جای فضاهای خانه ، ویترینها قرارگرفته با
فرهنگ مردمان کویر و حاشیه کویر آشنا می گردند و شامل نمایش زندگی کویری ، وسایل
کشاورزی ، ادوات و وسایل نظامی ، پوشاک ، صنایع و حِرَف دستی و هنرهای سنتی ، آداب
و رسوم و اعتقادات مردمان بومی منطقه آشنا می شوند.
بنای تاریخی پیرنیا با توجه به ویژگی و اهمیت آن به عنوان مهمترین خانه تاریخی شهر
نایین و همچنین وجود موزه مردم شناسی کویر نایین در آن یکی از مهمترین جاذبه های
گردشگری برای گردشگران محسوب گردیده و سالانه بیش از 50 هزار گردشگر خارجی و داخلی
از آن بازدید می نمایند .در نوروز سال جدید نیز این بنای تاریخی به صورت کامل در
خدمت گردشگران با برنامه های ویژه و ایجاد نمایشگاه و فروشگاه صنایع دستی در مجاورت
آن در خدمت مهمانان می باشد